भारत वा पाकिस्तान ? विश्वका शक्तिशाली राष्ट्रहरु कता छन् ?

0 Shares

पाकिस्तानले सन् १९६५ र १९७१ मा भारतसँग युद्ध लडेको थियो, त्यो बेला शीतयुद्धको युग थियो

शीतयुद्धमा पाकिस्तान अमेरिकाको नेतृत्वमा रहेको पश्चिमी गठबन्धनको हिस्सा थियो । सन् १९७९ मा शीतयुद्धका क्रममा सोभियत संघले अफगानिस्तानमा आक्रमण गरेको थियो ।
सोभियत संघ अफगानिस्तानमा कम्युनिस्ट सरकार चाहन्थे र इस्लामिक कट्टरपन्थीहरूलाई सत्ताबाट टाढा राख्न चाहन्थे । अर्कोतर्फ, अमेरिकाको अभियान कम्युनिष्ट सरकार भएका देशहरूलाई कमजोर बनाउने थियो ।
अफगानिस्तानमा सोभियत संघलाई हराउन अमेरिकाले पाकिस्तानलाई सहयोग गरेका थिए । त्यसको बदलामा पाकिस्तानले अमेरिकाबाट आर्थिक र सैन्य सहयोग जारी राखेको थियो ।
पाकिस्तानसँग अमेरिकाको निकटता उसको रणनीतिक आवश्यकताका कारण थियो र यो आवश्यकता अनन्त थिएन ।
अफगानिस्तानमा पाकिस्तान र अमेरिकाले बढाएको कट्टरपन्थीहरू उनीहरूका लागि चुनौती बने र यो चुनौती आजसम्म जारी छ । सन् १९६२ मा चीनले भारतमाथि आक्रमण गर्यो । चिनियाँ आक्रमणको करिब तीन वर्षपछि पाकिस्तानले भारतमाथि आक्रमण गर्यो तर त्यसको आकलन गलत साबित भयो ।
पाकिस्तानको मुल्यांकन गलत सावित भयो
त्यसपछि पाकिस्तानलाई लाग्यो कि चीनसँगको युद्धका कारण भारतको मनोबल निकै कम छ, यस्तो अवस्थामा उसलाई हराउन सकिन्छ । तर पाकिस्तानले आफ्नो लक्ष्य हासिल गर्न सकेन । सन् १९६५ को युद्धमा अमेरिकाले पाकिस्तानलाई कुनै सैन्य सहयोग गरेन तर भारतलाई पनि सहयोग गरेन ।
सन् १९७१ को युद्धमा अमेरिकाले पाकिस्तानलाई सहयोग गरेको थियो । अमेरिकी युद्धपोत युएसएस इन्टरप्राइज पनि भियतनामबाट बंगालको खाडीमा पुगेको थियो । अमेरिकाले सोभियत संघलाई आवश्यक परे पाकिस्तानलाई सहयोग गर्न सक्छ भन्ने सन्देश दिन अमेरिकाले यस्तो गरेको बताइएको छ ।
अमेरिकाले प्रत्यक्ष हस्तक्षेपका लागि कुनै आदेश नदिए पनि कूटनीतिक र मनोवैज्ञानिक तहमा पाकिस्तानसँग थियो ।
सन् १९७१ को अगस्ट महिनामा भारतकी तत्कालीन प्रधानमन्त्री इन्दिरा गान्धीले ‘भारत–सोभियत शान्ति, मैत्री र सहयोग सन्धि’ मा हस्ताक्षर गरेकी थिइन् । यस सम्झौता अन्तर्गत सोभियत संघले भारतलाई युद्धको अवस्थामा कूटनीतिक र हतियार दुवै सहयोग गर्ने आश्वासन दिएको थियो ।
सन् १९७१ मा भारत र पाकिस्तानबीच १३ दिने युद्ध भएको थियो । पूर्वी पाकिस्तानमा उत्पन्न मानवीय संकटका कारण यो युद्ध भएको थियो । यो युद्ध पछि मात्र पूर्वी पाकिस्तान बंगलादेश भयो । अर्थात् भारत पाकिस्तानलाई दुई टुक्रामा विभाजन गर्न सफल भयो ।
पाकिस्तान पश्चिमको सहयोगी थियो, तर पनि भारतसँगको हरेक युद्धमा हारेको थियो । भारतको विरुद्धमा पाकिस्तानलाई पश्चिमा राष्ट्रको मात्रै नभई खाडीका इस्लामिक राष्ट्रहरू पनि साथमा थिए । शीतयुद्ध समाप्त भएको करिब नौ वर्षपछि सन् १९९९ मा पाकिस्तानले फेरि कारगिलमा आक्रमण गरेको थियो । उनी धेरै पटक पछि हट्नुपरेको थियो ।
भारत विश्वको चौथो ठूलो अर्थतन्त्र हो
यी तीन युद्धपछि संसार पूर्णरूपमा बदलिएको छ । सोभियत संघ धेरै भागमा विभाजित भयो र अब रूस बाँकी छ । तर विश्व द्विध्रुवीयबाट एक–ध्रुवमा परिवर्तन भयो र अब चीनले अर्को ध्रुवको लागि बलियो दाबी गरिरहेको छ ।
अर्कोतर्फ भारत पनि विश्वको चौथो ठूलो अर्थतन्त्र बनेको छ । बदलिँदो विश्वमा भारतको पनि आफ्नै स्थान छ तर पाकिस्तान अझै पनि आर्थिक मोर्चामा साउदी अरब, चीन र विश्व संस्थाहरूमा निर्भर छ ।
अहिले अमेरिका अफगानिस्तानमा कसको सरकार छ भन्ने कुरामा खासै चिन्तित छैन । यस्तो अवस्थामा पहिले जस्तो पाकिस्तानको आवश्यकता छैन ।
दुई देशबीचको सम्बन्ध अहिले कति गहिरो र पारस्परिक छ, त्यो पनि दुवैले एकअर्काको अर्थतन्त्रमा कति योगदान पुर्याइरहेका छन् भन्ने कुरामा भर पर्छ । विश्वका दुई ठूला अर्थतन्त्र अमेरिका र चीनसँग भारतको द्विपक्षीय व्यापार १०० अर्ब डलरको छ । भारतको महत्वपूर्ण खाडी राष्ट्र यूएईसँगको द्विपक्षीय व्यापार पनि १०० अर्ब डलर नाघेको छ । योसँगै साउदी अरेबियासँग भारतको वार्षिक द्विपक्षीय व्यापार करिब ५० अर्ब डलर पुगेको छ ।
फेब्रुअरी २०२२ मा युक्रेन र रुसबीचको युद्ध सुरु भएपछि भारतको रुससँगको द्विपक्षीय व्यापार पनि ६५ अर्ब डलर नाघेको छ । भारतका तीन ठूला व्यापारिक साझेदार र साउदी अरेबिया भारतका मित्र हुन्, पहिला पाकिस्तानका मित्र थिए ।
बीबीसी हिन्दीबाट

प्रतिक्रिया

सम्बन्धित समाचार

Terai Top एउटा समाचारमुखी प्लेटफर्म जस्तो देखिन्छ, जहाँ स्थानीय घटना, सामाजिक विषय, राजनीति, सुरक्षा, अपराध समाचार र दैनिक जीवनसँग जोडिएका अपडेटलाई प्राथमिकता दिइन्छ। यस्तो शैलीका सामग्री पाठकका लागि उपयोगी हुन्छन्, किनकि यहाँ सूचना केवल छिटो मात्र होइन, बुझ्न सजिलो तरिकाले प्रस्तुत गरिन्छ। यही कारणले डिजिटल सेवाहरू, नयाँ अनलाइन प्लेटफर्म र मनोरञ्जनसँग सम्बन्धित विषयमा पनि यस्तै स्पष्टता आवश्यक हुन्छ। अनलाइन मनोरञ्जनको क्षेत्रमा नयाँ क्यासिनो प्लेटफर्महरू लगातार देखा पर्छन्, तर सबै प्रस्ताव समान रूपमा भरपर्दा हुँदैनन्। Brandneue Online Casinos सम्बन्धी जानकारी हेर्दा बोनस, भुक्तानी विकल्प, लाइसेन्स, प्रयोगकर्ता अनुभव र निकासी प्रक्रियाजस्ता पक्षलाई ध्यान दिनुपर्छ refpolk.de. यसले नयाँ देखिने साइट साँच्चै उपयोगी छ कि केवल आकर्षक प्रचारमा सीमित छ भन्ने कुरा छुट्याउन सजिलो बनाउँछ। Terai Top को समाचार शैली र नयाँ अनलाइन क्यासिनोहरूको विषयबीच मुख्य समानता भनेको अद्यावधिक र स्पष्ट जानकारीको आवश्यकता हो। समाचार होस् वा डिजिटल मनोरञ्जन, सही निर्णयका लागि सतही दाबीभन्दा तथ्य, नियम र विश्वसनीयता बढी महत्त्वपूर्ण हुन्छ।