नयाँ दिल्ली, १७ मंसिर । रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिन २३ औं भारत–रूस वार्षिक शिखर सम्मेलनको क्रममा भारत आउन लागेका छन् ।
रुसी राष्ट्रपति पुटिन डिसेम्बर ४ र ५ मा नयाँ दिल्ली आइपुग्ने कार्यक्रम रहेको भारतीय विदेश मन्त्रालयले जनाएका हुन् ।
पुटिनको भ्रमणलाई विदेश मन्त्रालयले भारतको सबैभन्दा महत्वपूर्ण रणनीतिक साझेदारीलाई पुनः क्यालिब्रेट गर्ने प्रमुख अवसरको रूपमा हेरिदै छन् ।
दुई दिने राजकीय भ्रमणमा प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीसँग औपचारिक वार्ता र राष्ट्रपति द्रौपदी मुर्मुले औपचारिक स्वागत गर्ने छन्, जसले उहाँको सम्मानमा रात्री भोज पनि आयोजना गर्नेछन् ।
शिखर सम्मेलनले भारत–रूस रणनीतिक सम्बन्धमा कसरी मद्दत गर्नेछ ?
भारतीय विदेश मन्त्रालयले नोभेम्बर २८, २०२५ मा भन्यो कि शिखर सम्मेलनले दुबै पक्षहरूलाई उनीहरूको “विशेष र विशेषाधिकार प्राप्त रणनीतिक साझेदारी” मा प्रगति मूल्याङ्कन गर्न अनुमति दिनेछ, साथै क्षेत्रीय र विश्वव्यापी घटनाक्रमहरूको समीक्षा गर्नेछन् ।
मस्कोले पुटिनको यात्रालाई महत्वपूर्ण क्षण भनेको छ, क्रेमलिनले भन्यो कि यसले राजनीतिक, आर्थिक, रक्षा, वैज्ञानिक, प्राविधिक, सांस्कृतिक र मानवीय क्षेत्रहरूमा “द्विपक्षीय सम्बन्धको पूर्ण स्पेक्ट्रमको विस्तृत छलफल” सक्षम पार्नेछ ।
के पुटिनको भारत भ्रमणको केन्द्रबिन्दु रक्षा सम्बन्ध हुनेछ ?
शिखर सम्मेलनको मुख्य फोकस क्षेत्रिय रक्षा सहयोग हुनेछ, जुन लामो समयदेखि भारत–रूस सम्बन्धको मेरुदण्ड मानिन्छ ।
भारतले एस–४०० वायु रक्षा प्रणालीको डेलिभरीमा ढिलाइ भएकोमा चिन्ता व्यक्त गर्ने अपेक्षा गरिएको छ, रक्षा सचिव राजेश कुमार सिंहले नोभेम्बर २८, २०२५ मा नयाँ दिल्लीमा एएनआईको राष्ट्रिय सुरक्षा शिखर सम्मेलनमा भने ।
पाँच अनुबंधित एस–४०० इकाइहरू मध्ये तीन डेलिभरी गरिएको छ; बाँकी दुई २०२६ र २०२७ मा मात्र हुने अपेक्षा गरिएको छ ।
हतियार आपूर्ति सम्बन्धमा भारतको अनुरोध के छ ?
सिंहले संकेत गरे कि भारतले स्पष्ट डेलिभरी समयरेखा खोजिरहेको छ र सुखोई लडाकुको अपग्रेड लगायतका बाँकी रहेका परियोजनाहरूलाई छिटो कार्यान्वयन गर्न जोड दिन भारत चाहन्छ ।
थप एस–४०० इकाइहरू अर्डर गर्ने सम्भावनालाई अस्वीकार गरिएको छैन, उनले जोड दिए कि पुटिनको भ्रमणको क्रममा कुनै ठूलो घोषणाहरू अपेक्षित छैनन् । मस्कोले नयाँ दिल्लीलाई आश्वासन दिएको छ कि बाँकी प्रणालीहरू प्रतिज्ञा अनुसार डेलिभर गरिनेछ ।
एस–४०० कसरी अपरेशन सिन्दूरको लिन्चपिन थियो ?
एस–४०० ले मे २०२५ मा अपरेशन सिन्दूरको समयमा निर्णायक भूमिका खेलेपछि नयाँ महत्व प्राप्त गरेको छ, जब यसले भारतीय वायुसेनालाई लामो दूरीमा पाकिस्तानी लडाकु र निगरानी विमानलाई बेअसर गर्न सक्षम बनायो ।
सेवाहरू भित्र, प्रणालीलाई औपचारिक रूपमा सुदर्शन चक्र नामित गरिएको छ, हिन्दू देवता भगवान विष्णुको आकाशीय हतियारको सन्दर्भमा भारतले प्लेटफर्मको लागि मर्मत, मर्मत र ओभरहाल (एमआरओ) सुविधा स्थापना गर्न घरेलु फर्म पहिचान गरिसकेको छ ।
डिसेम्बर ४ मा, मोदी–पुटिन वार्ता अघि, रक्षा मन्त्री राजनाथ सिंहले आफ्ना रूसी समकक्षी, एन्ड्रे बेलोसोभ, वर्तमान सहयोगको समीक्षा गर्न र अर्को पुस्ताको एस–५०० प्रणाली सहित सम्भावित भविष्यको अधिग्रहणहरूबारे छलफल गर्नका लागि भेट्नेछन् ।
जहाज निर्माण सहयोग, संयुक्त हतियार विकास, र औद्योगिक साझेदारी पनि एजेन्डामा छन्, भारतीय सरकारी अधिकारीहरूका अनुसार ।
भारत–रूस रक्षा सम्बन्ध कसरी विविध हुँदैछ ?
भारतले आफ्नो खरिदका श्रोतलाई विविधीकरण गर्दै घरेलु उत्पादन बढाउँदा पनि बृहत्तर भारत–रूस रक्षा सम्बन्ध विकसित हुँदै गइरहेको छ ।
राजेश कुमार सिंहले भने कि रूस “उचित र खराब मौसमको माध्यमबाट मित्र” रहँदा, भारतको रणनीतिक स्वायत्तताको नीतिले यसको निर्णयहरू निर्देशित गर्दछ ।
भारतले विगत दुई दशकमा लगभग ३० अर्ब डलरको अमेरिकी हतियार खरिद गरेको छ, तर मस्कोसँगको आफ्नो लामो समयदेखिको सैन्य–प्राविधिक साझेदारीलाई मूल्यवान बनाएको छ ।
पुटिनले पछिल्लो पटक भारतको भ्रमण कहिले गरेका थिए ?
पुटिनको भारतको अन्तिम भ्रमण डिसेम्बर २०२१ मा भएको थियो, रुसले युक्रेनमा सैन्य कारबाही सुरु गर्नुभन्दा केही समय अघि ।
यस वर्षको शिखर सम्मेलन विश्वव्यापी पङ्क्तिबद्धता परिवर्तन, रूसबाट तेल आयात रोक्न भारतमा अमेरिकी दबाब र पश्चिमी प्रतिबन्धहरूको चिन्ताका कारण भारतको डिसेम्बरको तेल खरिदमा उल्लेखनीय गिरावटको पृष्ठभूमिमा आयो ।
प्रधानमन्त्री मोदीले भारतको वायु रक्षा सञ्जालको सुदृढीकरणलाई आफ्नो भर्खरै घोषणा गरेको सुदर्शन चक्र मिशनसँग जोडेका छन्, एक अभेद्य राष्ट्रिय सुरक्षा संरचना निर्माण गर्ने दशक लामो योजना ।
नोभेम्बर २८, २०२५ मा कर्नाटकमा एक भेलालाई सम्बोधन गर्दै, उनले भने कि मिसनले महत्वपूर्ण राष्ट्रिय सम्पत्तिहरू वरिपरि “अटूट सुरक्षा पर्खाल“ बनाउनेछ र चेतावनी दिए कि भारत विरुद्ध कुनै पनि आक्रमण “सुदर्शन चक्र द्वारा नष्ट हुनेछ“।
आगामी शिखर सम्मेलनले धेरै अन्तरसरकारी र व्यावसायिक सम्झौताहरू उत्पादन गर्ने अपेक्षा गरिएको छ, जसले जटिल भूराजनीतिक हेडविन्डहरू नेभिगेट गर्ने साझेदारीको रणनीतिक गहिराइलाई पुनः पुष्टि गर्दछ तर दशकौंको सहयोगमा जरा गाडिएको छ ।
श्रोतः आरएनए रिसर्च न्यूजबाट