सञ्जय साह मित्र
चुनाव प्रचार नै निकै भडकिलो रह्यो । डिजे बाजासँगै त्यसै गाडीमा चुनावी गीत गाउँदै केटी नचाएर प्रचार गरेको, एक उम्मेदवारले दर्जनौँ स्कारपिओको लस्कर लिएर गाउँ पस्ने गरेको र अनेक किसिमको भोज गर्ने गरेको यथार्थ नै हो । गाउँको पोखरीका माछा सकिए, खोरको कुखुरा पनि सकियो । पहिले माछाको पोका, अनि कुखुराको मासुको पोका र त्यसपछि त खसीको मासुको पोका नै मतदाताको घरमा पु¥याए उम्मेदवारहरुले । यसमा पनि प्रतिस्पर्धा नै देखियो ।
वडा वा पालिकाको उपप्रमुख तथा प्रमुखका उम्मेदवार जसलाई विश्वास थियो कि म चुनाव जित्दैछु, ले अझ आफूलाई बलियो बनाउन र आफ्नो मतलाई खस्किन नदिन अझै धेरै त्याग गर्नुप¥यो । कतिपय मतदाताले बीस हजारसम्म ऋण लिएको तमसुक च्यात्न लगाए र साहु (वास्तवमा उम्मेदवार) बाट स्वतन्त्र भए । त्यसपछि अन्य उम्मेदवारसित नगद लिए । घरको एक मतदाताले नगद लिएपछि अर्को मतदाताले अर्को उम्मेदवारबाट नगद बुझे । एकै परिवारमा दुई वा तीन प्रतिस्पर्धीबाट नगद बुझेर मतदान कस्लाई गरे, उनैलाई थाहा होला ।
सामानको कुपन पनि खूब चल्यो । कुपन पालिका प्रमुख उम्मेदवारको आधिकारिक मानिसले बाँड्ने काम गरे । दुई भोटसम्मलाई पंखा र चार भोटसम्मलाई फ्रिज पनि कुपनबाटै लिए मतदाताले । यसरी घडी, कपडा, दराज र विभिन्न इलेक्ट्रोनिक सामान लिए ।
यसपटकको जति मदिराको खोलो कहिल्यै बगेन । मतदाताहरुले केही दिन उम्मेदवारको खूब खाए । उम्मेदवारहरुले हरेक साँझ कुनै निश्चित स्थानमा भोजको आयोजन गर्थे । क्वीन्टलमा मासु आउने र कार्टुनका कार्टुन अनेक किसिमका मदिरा हुने । मासु, चिउरा र मदिराको भोज हरेक दिन साँझमा भइरह्यो । जसलाई जति मन लाग्यो, खायो र घरसम्म पु¥याउन उम्मेदवारकै गाडीमा पु¥याउन लगायो । यसरी प्रचार प्रसारमा दिनहुँ हिँड्ने कार्यकर्ताका सान नै बेग्लै ।
मनोनयनपश्चात् र मतदानपूर्वको अवधिमा कुनै दलका कार्यकर्ताको घरमा यदि बिहे परेको थियो भने धेरै खर्च जोगियो । बिहेमा भोजको लागि धेरै सामान उम्मेदवारबाटै आयो । जन्ती जानको लागि गाडी पनि उम्मेदवारले चुनावको प्रचारमा लगाएकै गाडीले काम चल्यो । बिहेको घरमा बेहुला र बेहुलीलाई स्टेजमा चढेर आशीर्वाद दिने चलन निर्वाह गर्ने बेलामा उम्मेदवारहरुले मतदातालाई खुसी पार्ने गरी रकम पनि उपहार दिए ।
साँच्चिकै यसपटकको चुनावमा मतदाताले उम्मेदवारलाई आफ्नो खुट्टामा नै ढोग्न लगाए । उम्मेदवारहरुले धेरैको अगाडि अलिकति रिसाएका वा तर्केका उम्मेदवारको खुट्टैमा ढोगेर विगतमा भएका गल्ती र कमजोरीलाई क्षमा गरिदिन विनती गरे । जहाँ मतदाता छन्, त्यहीँ पुगे । मतदाताको खेत र बारीमा पनि उम्मेदवार पुगे । मतदातासँगै उनको काम गरिदिएको फोटो खिचाए । विपन्न मतदाताको गल्लीमा पुगे, छाप्रोमा पसे । सिङाने बालबालिकालाई माया गरेको जस्तो देखाए ।
यत्तिले मात्रै मतदातालाई पुगेन । मतदाताले आफ्नो हालत देखाए, हैसियत पनि देखाए । विगतमा कहिले, कहाँ र कसरी साथ दिएनन्, त्यो याद गराए । कहाँ चाहिँ धोका पाएको हो, त्यो पनि खुलाए । अनि कसरी विश्वास गर्ने ? यसको आधार खोजे । साथै, आफ्नो लागि के गरिदिने, परिवारको लागि के गरिदिने ? यसको पनि प्रतिबद्धता लिए । गाउँ र समाजको लागि त अधिकांश उम्मेदवारले घोषणापत्र, प्रतिबद्धतापत्र, संकल्पपत्र वा यस्तै केही सार्वजनिक गरेकै थिए, त्यसमा थप आएका विषयवस्तुलाई डायरीमा टिप्न लगाए ।
चुनावको मुखमा विभिन्न पार्टीका नेताहरुले टिकट पाउँदा वा नपाउँदाको अवस्थामा जसरी दल–बदल गरे, त्यसबाट उम्मेदवार वा कुनै दलको नीति, सिद्धान्त, त्याग वा आश्वासनप्रति सर्वसाधारण मतदाता विश्वस्त हुने अवस्था नै देखिएन । दलहरुले पनि पालिका चुनावमा देहातमा दलको भन्दा आफूलाई प्रमुख बनाएर प्रस्तुत गरे । आफूलाई प्रस्तुत गर्दा विश्वस्त भइसकेपछि बल्ल आफ्नो चुनाव चिन्ह देखाए । अधिकांश उम्मेदवारले मतदाताको मनोविज्ञान तथा अन्य अवस्था हेरेर कम्तीमा आफूलाई एक मत दिन अन्तिममा आग्रह गरे । मतदाताले पनि यसरी खुलेर आफूलाई मात्र मतदान गर्न भन्न नै लगाए उम्मेदवारलाई ।
उम्मेदवारहरुबाट मतदाताले आफ्नो गाउँलाई स्वर्ग बनाउने आश्वासन पाएका छन् । सम्भवतः यसै कारणले आफूलाई स्वर्गको देवता ठानेका छन् र भोट माग्न आउने उम्मेदवारलाई सेवक । सडक, पुल, शिक्षा, स्वास्थ्य तथा आफूलाई जुन जुन क्षेत्रको कुरा आउँछ, ती सबैलाई आफूले देखेको र सुनेको सबैभन्दा राम्रो बनाउने आश्वासन पाएका छन् । निशुल्क बिजुली, खानेपानी तथा कररहित सुविधाका साथै पालिकाके दिने सेवा चाहिँ अत्यन्तै चुस्त–दुरुस्त हुने आश्वासन पाएका छन् । सुरक्षा, विकास र सुविधाका अनेक प्रतिबद्धताहरु मतदाताले गराएका छन् उम्मेदवारसित ।
जातिवाद र नातावादले पनि धेरै हदसम्म मतदानपूर्व नै रङ देखाएको छ । मतदाताहरुले आफ्नो जातको र आफ्नो नाताको उम्मेदवारको जस्तोसुकै कमी, कमजोरी वा विगतको कर्तुतलाई नजरअन्दाज गरेका छन् । यस प्रकारका आफन्त जुनसुकै पार्टीबाट उम्मेदवार बनेका भए पनि आफ्नो पार्टीको उम्मेदवारलाई पन्छाएर आफन्तलाई नै साथ दिएका छन् । यो सबैको हकमा लागू हुँदैन तर धेरैले यही गरेका छन् । उम्मेदवारसित नाता जोड्ने र उम्मेदवारले पनि साइनो गाँस्ने काम व्यापक स्तरमा गरेका छन् ।
यदि उम्मेदवारको कुनै आफ्नो उद्योग वा ठूलो कारोबार छ भने त्यसमा आफ्ना छोरा वा आफन्तलाई जागिर दिने प्रलोभन पनि बाँडिएको छ । कतिपय मतदाताले त उधारोमा नभई नगदमै नियुक्ति पनि लिएका छन् । केही महिनाको तलब पनि पाएका छन् । सायदै कोही पालिका प्रमुखका उम्मेदवार होलान्, जसले निकटका मतदातालाई नोकरी दिने पक्का आश्वासन नदिएका होलान् ।
लोकतन्त्रमा जनता सार्वभौम हुन्छन् । जनता सार्वभौम भएको सबैले मतदानकै समयमा देख्न पाएका छन् । मतदानमा सहभागी हुने मतदाता साँच्चै जनता जनार्दन भएको अहिले आफूलाई पाएका छन् । यसैले होला, सम्भवतः मतदानको लागि उम्मेदवारसित मतदाताले जे जे मन लागेको छ, सोही गराएका छन् । आफू सार्वभौम भएको देखाएका छन् । मतदाताले गराएका हुन् वा आफूलाई अब्बल देखाउन उम्मेदवारहरुले मतदातालाई त्यसरी गर्न–गराउन उक्साएका छन् तर यो ज्यादै खतरनाक प्रवृत्तिको विकास भएको छ । पालिकास्तरको चुनावमा असीम खर्च भएको छ । जो निर्वाचित भए पनि मतदाताको स्वविवेकबाट भएको हो, निर्वाचित जनप्रतिनिधि पालिकाको सर्वोच्च कार्यकारी निकायमा पुग्न सफल भएका हुन् तर अनियन्त्रित विकृतिको अनन्त अँध्यारोतर्फ लोकतान्त्रिक मान्यता एक पाइलो धकेलिएको देखिएको छ ।
मतदाताले स्वतन्त्रतापूर्वक विवेक प्रयोग गर्न पाउने वातावरण बन्न पाउनुपर्छ । अहिले देखिएको विकृति र विसंगतिलाई सम्भव भएसम्म रोक्ने प्रयास सबैतिरबाट हुनुपर्छ । चुनावको प्रचारदेखि नै खर्चलाई नियन्त्रण गर्न प्रभावकारी कदम चाल्न दलहरुको एकीकृत प्रयास आवश्यक देखिएको छ । समाजको बौद्धिक वर्गले पनि यसतर्फ वैचारिक अभियान थाल्नु परेको छ ।
बजार व्यवसायलाई चलायमान बनाउन गौरमा मंसिर ६ देखि ‘रौतहट एक्सपो २०८३’, लण्डन ब्रिज र जलपरी मुख्य आकर्षण
गौर आँखा अस्पतालद्वारा मौलापुरमा निःशुल्क आँखा शिविर, ३२६ जनाको परीक्षण, ७६ जना शल्यक्रियाको लागि छनौंट
उमेर हद खारेजीको माग गर्दै विगत १८ दिन देखि आन्दोलनरत वागमती सिंचाई आयोजनाका कर्मचारी प्रति राज्य उदाशिन