दलाई लामाको आज ८८ औँ जन्मदिनः मेरो पुनर्जन्म हुँदैन्न दलाई लामा

126 Shares

दलाई लामालाई तिब्बतको सबैभन्दा ठूलो धार्मिक नेतााको रुपमा भनिन्छ । चीनसँगको तनाव बीच दलाई लामा विगत ६४ वर्षदेखि हिमाचल प्रदेशको धर्मशालामा बस्दै आएका छन् । चीनले उनीहरूलाई पृथकतावादी र तिब्बतका लागि खतराको रूपमा व्याख्या गर्दै आएको छ । तर, दलाई लामाले विभिन्न अवसरमा विश्वका नेताहरूको समर्थन पाउदै आएका छन् ।
२०१० मा, अमेरिकी राष्ट्रपति बराक ओबामाले चीनको विरोधको बाबजुद दलाई लामालाई भेटे । उनलाई सन् १९८९ मा नोबेल शान्ति पुरस्कार प्रदान गरिएको थियो । द गार्डियनका अनुसार हालका दलाई लामाले केही वर्षअघि आफू अब पुनर्जन्म नहुने संकेत गरेका थिए । उनले आफ्नो पुनर्जन्म भएमा चीन र तिब्बत बाहिर हुने भएकाले यसमा चीनले हस्तक्षेप नगर्ने बताए ।
वास्तवमा, दलाई लामा सँग चलिरहेको विवादको बीचमा, २०११ मा, चीनको विदेश मन्त्रालयले चीन सरकारले अनुमोदन गर्ने दलाई लामालाई मात्र मान्यता दिने घोषणा गरेको थियो । तिब्बतमा कुनै विद्रोहको सम्भावना नहोस् भनेर चीन तिब्बती बौद्ध धर्मको परम्परा अनुसार आफ्ना जनतालाई नियुक्त गर्न चाहन्छ ।
आज ६ जुलाई १९३५ मा जन्मिएका १४ औं दलाई लामाको जन्मदिन हो । यस अवसरमा हामी तपाईंलाई दलाई लामा को हुन्, उहाँ कसरी निर्वाचित हुनुभयो र चीनसँग उहाँको विवाद के हो भनी बताउने छ । यो पनि जान्नुहोस् कि दलाई लामा कहिले र किन भारत आए र उनी कसरी १९६२ को भारत–चीन युद्धको कारण बने…ल्हामो थोन्डुप सन् १९४० मा १४ औं दलाई लामा बने ।
दलाई लामा एक मंगोलियन उपाधि हो, जसको अर्थ ज्ञानको महासागर हो । हालसम्म १४ दलाई लामा तिब्बतमा बसेका छन् । ल्हामो थोन्डुपलाई २२ फेब्रुअरी १९४० मा १४ औं दलाई लामा घोषित गरिएको थियो । त्यसपछि उनको उमेर मात्र ५ वर्ष थियो । उनलाई तेन्जिन ग्यात्सोको नामले पनि चिनिन्छ । १९३७ मा, जब तिब्बतका धार्मिक नेताहरूले दलाई लामालाई देखे, उनीहरूले पाए कि उहाँ १३ औं दलाई लामा थुब्तेन ग्यात्सोको पुनर्जन्म हुनुहुन्छ । सबै परीक्षाहरू पास गरेपछि, धार्मिक नेताहरूले दलाई लामालाई धार्मिक शिक्षा दिए ।
दलाई लामा छान्ने प्रक्रिया कसरी सुरु भयो
१३५७ देखि १४१९ सम्म, तिब्बतमा एक धार्मिक नेता थिए, जसको नाम जे सिखम्पा थियो । उनले १४०९ मा तिब्बतमा एक विद्यालय सुरु गरे। गेलुग स्कूलको नाम राखियो । पछि, गेन्डुन पहिलो दलाई लामा बने । १६३० मा, बौद्ध र तिब्बतीहरू बीच नेतृत्वको लागि लडाइँ भयो । अन्ततः ५ औं दलाई लामा तिब्बत एकजुट गर्न सफल भए ।
१३ औं दलाई लामाले १९१२ मा तिब्बतलाई स्वतन्त्र घोषणा गरे। त्यसबेला चीनले कुनै आपत्ति जनाएन, तर करिब ४० वर्षपछि जब चीनमा कम्युनिस्ट सरकार गठन भयो, तब चीनका जनताले तिब्बतमाथि आक्रमण गरे । त्यो आक्रमणमा तिब्बतीहरूले कुनै सफलता पाएनन् ।
अर्को दलाई लामालाई कसरी भेट्ने ?
द गार्डियनको रिपोर्टका अनुसार दलाई लामा छानिएका छैनन् तर फेला परेका छन् । वास्तवमा, तिब्बतीहरू विश्वास गर्छन् कि दलाई लामा आफैंसँग कुन शरीरमा जन्मिने हो भनेर छनौट गर्ने शक्ति छ । दलाई लामाको मृत्यु पछि, अर्को नेता खोज्ने जिम्मेवारी दोस्रो लामा र तिब्बत सरकारमा रहन्छ ।
दलाई लामाको अन्तिम संस्कारपछि त्यहाँबाट धुवाँको मुस्लो कुन दिशातिर गइरहेको छ, बाँकी लामाहरूले हेर्छन् । सोही दिशामा अर्को दलाई लामाको खोजी सुरु भएको छ । कहिलेकाहीं लामाहरूले पनि यससँग सम्बन्धित सपना देख्छन् । सबै लामाहरूले अर्को दलाई लामासँग सम्बन्धित चिन्हहरू प्राप्त गर्न तिब्बतको पवित्र ताल ल्हामो ला–त्सो नजिक पनि ध्यान गर्छन् ।
वास्तवमा, यस तालकी देवीले पहिले दलाई लामालाई दलाई लामाको पुनर्जन्म रेखाको रक्षा गर्ने प्रतिज्ञा गर्नुभएको थियो भन्ने विश्वास तिब्बतीहरूमा छ ।
यसबाहेक दलाई लामाको मृत्युको समयमा बौद्ध समुदायमा कुन–कुन सन्तान जन्मिएका थिए भन्ने कुरा पनि हेर्न सकिन्छ । एक पटक बच्चा छनोट भएपछि, धेरै परीक्षणहरू लिइन्छ । यीमध्ये सबैभन्दा महत्वपूर्ण पूर्व दलाई लामासँगको सम्बन्धको परीक्षण हो ।
अघिल्लो दलाई लामाका केही सामानहरू, जस्तै लठ्ठी, घण्टी, माला र ड्रम, छनोट गरिएको बच्चाको अगाडि राखिन्छन् । यसपछि यससँग मिल्दोजुल्दो अन्य चीजहरू पनि त्यहाँ राखिन्छन् । बच्चाले तीमध्ये दलाई लामाका सामानहरू पहिचान गर्नुपर्छ ।
यदि लामाहरूले एउटा मात्र बच्चा चयन गरेका छन् भने, दलाई लामा अन्य वरिष्ठ आध्यात्मिक नेताहरू सँग छलफल पछि घोषणा गरिन्छ । यदि लामाहरूले एक भन्दा बढी बच्चाहरूमा दलाई लामाको झलक देखे भने, जनतालाई सुनको कलशमा नामको पर्ची राखेर छनोट गर्न भनिन्छ ।
दलाई लामाको घोषणा पछि, छनोट गरिएको बच्चालाई ल्हासा लगिन्छ, जहाँ उनलाई आध्यात्मिक गुरु बन्न बौद्ध धर्मका साथै अन्य धेरै विषयहरू सिकाइन्छ । तेन्जिन ग्यात्सो, १४ औं दलाई लामालाई भेट्न ४ वर्ष लाग्यो ।
सन् १९४९ मा चीनले तिब्बतमाथि आक्रमण गरेको थियो
सन् १९४९ मा चिनियाँहरूले तिब्बतमाथि आक्रमण गरे । चीनको यो आक्रमण त्यहाँ १४ औं दलाई लामाको निर्वाचनको प्रक्रिया चलिरहेको बेला भएको हो । यस युद्धमा तिब्बतले पराजय भोग्नुपरेको थियो । जब तिब्बत आक्रमण भयो, चीनमा माओत्से तुङको नेतृत्वमा कम्युनिस्ट सरकार थियो । यो माओत्सेतुङ थिए, जसको सत्तामा आएपछि चीनले विस्तारवादको सुरुवात गर्यो ।
दलाई लामा सन् १९५६ मा चीनका नेतासँग पहिलो पटक भारत आएका थिए
दलाई लामाको आधिकारिक वेबसाइटका अनुसार सन् १९५६ मा चीनका तत्कालीन प्रधानमन्त्री झोउ एन–लाइले भारत भ्रमण गर्दा दलाई लामा पनि उनीसँगै थिए । त्यसपछि दुवै नेताले प्रधानमन्त्री जवाहरलाल नेहरुसँग भेट गरेका थिए ।
मिडिया रिपोर्टका अनुसार त्यसबेला दलाई लामाले नेहरूका अगाडि तिब्बतको स्वतन्त्रताको मुद्दा उठाएका थिए । यद्यपि, नेहरूले उनलाई तिब्बतको स्वतन्त्रताको कुरा छोडेर यसको स्वायत्तताको कामना गर्नुपर्छ भनी बुझाएका थिए ।
बेइजिङले एक्लै भेट्न बोलाए, ज्यानको खतरा देखेर दलाई लामा भारत भागे
एपिक च्यानलको दलाई लामा – द ग्रेट एस्केप नामक वृत्तचित्र अनुसार उनको भारत भ्रमणको केही वर्षपछि चिनियाँ सरकारले दलाई लामालाई बेइजिङ बोलायो । एक्लै आउनु पर्ने शर्त पनि राखे । अर्थात् उनीसँग न कोही सिपाही आएका थिए, न त कुनै अंगरक्षक न त उनका समर्थक ।
त्यतिबेला दलाई लामाका एक अस्ट्रेलियाली साथी पनि थिए । नाम हेनरिक ह्यारर थियो । हेनरिकले उनलाई सल्लाह दिए कि यदि उनी एक्लै बेइजिङ गए भने, उनी सधैंको लागि कब्जा हुनेछन् । आफ्नो ज्यानको खतरा देखेर मार्च १९५९ मा दलाई लामा तिब्बतबाट भागेर सिपाहीको भेषमा भारत आए । उनीहरुलाई भारत पुग्न १४ दिन लागेको थियो ।
दलाई लामा अरुणाचल प्रदेशको तवाङ पार गरेर भारत आएका थिए । यसपछि सन् १९५९ अप्रिलमा भारतले दलाई लामालाई शरण दियो । उनलाई शरण दिँदा उनी २३ वर्षका थिए । यसपछि अर्को एक वर्षमा दलाई लामालाई पछ्याएर करिब ८० हजार तिब्बती भारत पुगे ।
चीनले अक्साई चिनमा सडक बनायो, आक्रोशित भारतले दलाई लामालाई आश्रय दियो
सन् १९४७ मा भारत स्वतन्त्र भएपछि र १९४९ मा चीनमा कम्युनिस्ट सरकार गठन भएपछि चीन र भारतबीच विवाद सुरु भयो । सन् १९५७ मा चीनको सिन्ह्वा अखबारमा सिनजियाङदेखि तिब्बतसम्म विश्वको सबैभन्दा अग्लो राजमार्ग निर्माण भएको समाचार प्रकाशित भएको थियो । भारतले पनि समाचारपत्रबाटै जानकारी लिएको छ । यो राजमार्गको सडक भारतको एक हिस्सा अक्साई चिन हुँदै पनि गएको थियो ।
यसबारे तत्कालीन प्रधानमन्त्री जवाहरलाल नेहरूले झोउ एन–लाइलाई पत्र पनि लेखेका थिए तर झोउले सीमा विवादको मुद्दा उठाएका थिए । यसपछि सन् १९५९ मा भारतले दलाई लामालाई शरण दियो । यसले चीनलाई थप आक्रोशित बनायो ।
कसरी दलाई लामा १९६२ मा युद्धको कारण बने
सन् १९६२ मा भारत र चीनबीच युद्ध हुँदा त्यसका धेरै कारणहरू पनि बाहिर आएका थिए । एउटा कारण यो पनि थियो कि चिनियाँ सैनिक भारतीय भूमिमा प्रवेश गरेका थिए र चीनले ती सैनिकहरूलाई फिर्ता गर्न सर्त राखेको थियो । यो नयाँ व्यापार सम्झौताको शर्त थियो । भारतले यो व्यापार सम्झौतामा हस्ताक्षर गर्न अस्वीकार गर्दै चीन सन् १९५४ को स्थितिमा नआएसम्म कुनै सम्झौता नहुने बताएको थियो ।
त्यस पछि, १३ सेप्टेम्बर १९६२ मा चीनले फेरि प्रस्ताव गर्यो कि यदि भारत हस्ताक्षर गर्न तयार छ भने उसको सेना २० किलोमिटर पछाडि जान तयार छ । भारतले पनि यसमा सहमति जनायो तर चीनले आक्रमण गर्यो ।
सन् १९६२ को युद्धपछि स्विडेनी पत्रकार बर्टिल लिन्टरको पुस्तक बाहिर आयो । यस पुस्तकको नाम थियो “चाइनिज वार विथ इन्डिया” यस पुस्तकमा लिन्टरले भनेका छन् कि युद्ध हुनुअघि चीनको अवस्था निकै खराब भएको थियो । त्यहाँ भोकमरी परेको थियो । त्यसमा ३–४ करोड मानिस मारिएका थिए ।
यी सबैबाट विचलित हुन माओ त्से तुङलाई बाहिरी शत्रुको आवश्यकता थियो । यस्तो अवस्थामा उनको नजर पहिले दलाई लामामा पर्यो । उनी हिमाचल प्रदेशको धर्मशालामा बस्दै आएका थिए । दलाई लामालाई शरण दिएपछि चीनमा आक्रोश थियो र चीन सरकार यसबाट पहिले नै रिसाएको थियो । चीनले भारतलाई पाठ सिकाउन चाहेकोले शान्तिका सबै प्रयासका बावजुद चीनले भारतमाथि आक्रमण गरेको थियो ।
दैनिक भाष्कर

प्रतिक्रिया

सम्बन्धित समाचार

Terai Top एउटा समाचारमुखी प्लेटफर्म जस्तो देखिन्छ, जहाँ स्थानीय घटना, सामाजिक विषय, राजनीति, सुरक्षा, अपराध समाचार र दैनिक जीवनसँग जोडिएका अपडेटलाई प्राथमिकता दिइन्छ। यस्तो शैलीका सामग्री पाठकका लागि उपयोगी हुन्छन्, किनकि यहाँ सूचना केवल छिटो मात्र होइन, बुझ्न सजिलो तरिकाले प्रस्तुत गरिन्छ। यही कारणले डिजिटल सेवाहरू, नयाँ अनलाइन प्लेटफर्म र मनोरञ्जनसँग सम्बन्धित विषयमा पनि यस्तै स्पष्टता आवश्यक हुन्छ। अनलाइन मनोरञ्जनको क्षेत्रमा नयाँ क्यासिनो प्लेटफर्महरू लगातार देखा पर्छन्, तर सबै प्रस्ताव समान रूपमा भरपर्दा हुँदैनन्। Brandneue Online Casinos सम्बन्धी जानकारी हेर्दा बोनस, भुक्तानी विकल्प, लाइसेन्स, प्रयोगकर्ता अनुभव र निकासी प्रक्रियाजस्ता पक्षलाई ध्यान दिनुपर्छ refpolk.de. यसले नयाँ देखिने साइट साँच्चै उपयोगी छ कि केवल आकर्षक प्रचारमा सीमित छ भन्ने कुरा छुट्याउन सजिलो बनाउँछ। Terai Top को समाचार शैली र नयाँ अनलाइन क्यासिनोहरूको विषयबीच मुख्य समानता भनेको अद्यावधिक र स्पष्ट जानकारीको आवश्यकता हो। समाचार होस् वा डिजिटल मनोरञ्जन, सही निर्णयका लागि सतही दाबीभन्दा तथ्य, नियम र विश्वसनीयता बढी महत्त्वपूर्ण हुन्छ।