नयाँ दिल्ली, १० फागुन । नविन एतिहासिक एवं निर्णायक क्षणका लागि विश्वका विकसित मुलुकहरु नयाँ दिल्लीमा भेला भएका छन् ।
एआई इम्प्याक्ट समिट २०२६ मा एक सय भन्दा बढी देशका राष्ट्रप्रमुख, सरकार प्रमुख, प्रतिनिधि तथा अग्रणी नवप्रवर्तकहरूको सहभागितामा सम्मेलनलाई विश्वकै सबैभन्दा ठूलो र खुला एआई शिखर सम्मेलनका रूपमा स्थापित गरिदिएका हुन् ।
सम्मेलनमा अत्याधुनिक एआई उत्पादन र सेवाहरुको प्रदर्शन गरियो । प्रदर्शनी हलहरूमा हजारौं युवाहरूको उत्साह, जिज्ञासा र सम्भावनाको चाहनाले कार्यक्रमलाई झन् ऊर्जावान बनायो । भारतले यसलाई आफ्नो विकास यात्राको महत्वपूर्ण मोडको रूपमा चित्रित गर्दै एआई नवप्रवर्तनलाई जनआन्दोलनको रूपमा अघि बढाउने सन्देश दिए ।
एआई लाई केवल मेसिन–केन्द्रित नभई मानव–केन्द्रित बनाउनु पर्नेमा जोड दिँदै ‘सर्वजन हिताय, सर्वजन सुखाय’ को सिद्धान्तलाई विश्वव्यापी रुपमा एआई बहसको केन्द्रमा राखिएको छ । प्रविधि मानिसको सेवा गर्नुपर्ने स्पष्ट धारणा प्रस्तुत गर्दै डिजिटल सार्वजनिक पूर्वाधार, युपिआई मार्फत डिजिटल भुक्तानी र कोभिड खोप अभियान जस्ता उदाहरणहरू प्रस्तुत गरिएका थिए ।
कृषि, सुरक्षा, अपाँगमैत्री सहायता तथा बहुभाषिक सेवाजस्ता क्षेत्रमा भारतीय नवप्रवर्तनले उल्लेखनीय उपलब्धि हासिल गरिरहेको दाबी गरिएको छ । विशेषगरी अमुलद्वारा सुरु गरिएको एआई–संचालित डिजिटल सहायक ‘सरला बेन’ ले ३६ लाख भन्दा बढी दुग्ध किसानलाई आफ्नै भाषामा गाईवस्तुको स्वास्थ्य र उत्पादकत्व बारे प्रत्यक्ष मार्गदर्शन प्रदान गरिरहेको जानकारी दिइयो ।
यसैगरी ‘भिजिटर’ नामक एआई प्लेटफर्मले किसानलाई मौसम देखि लिएर बजार मूल्यसम्म बहुभाषिक सूचना उपलब्ध गराइरहेको जानकारी गराइयो ।
विश्वासलाई एआई को भविष्यका आधारस्तम्भ मान्दै, डीपफेक र गलत सूचनाको जोखिम विरुद्ध साझा मापदण्ड र स्रोत प्रमाणीकरणको आवश्यकतालाई औंल्याइएको छ । भारतले कृत्रिम रूपमा उत्पन्न सामग्रीको स्पष्ट लेबलिङ अनिवार्य बनाउँदै यस दिशामा कानुनी कदम चालिसकेको भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीद्वारा जारी भएको विज्ञप्तीमा उल्लेख गरिएको छ ।
मानव–केन्द्रित एआई शासनका लागि भारतले ‘मानव’ रूपरेखा प्रस्ताव गरेका छन् ।
M – Moral & Ethical Systems (नैतिक प्रणाली)
A – Accountable Governance (जवाफदेही शासन)
N – National Sovereignty (राष्ट्रिय सार्वभौमसत्ता)
A – Accessible & Inclusive (पहुँचयोग्य र समावेशी)
V – Valid & Legitimate (मान्य र वैध)
२१ औँ शताब्दीमा मानवीय मूल्यमा आधारित एआई विकासका लागि यो रूपरेखा मार्गदर्शक बन्ने विश्वास व्यक्त गरिएको छ ।
भारतले एआई पूर्वाधारलाई सुदृढ बनाउन हजारौं जीपीयु तैनाथ गरेको, राष्ट्रिय एआई रिपोजिटरी स्थापना गरेको र स्टार्टअप देखि सेमिकन्डक्टर सम्म पूर्ण श्रृंखलामा लगानी बढाएको जानकारी पनि साझा गरिएको छ ।
विश्वकै सबैभन्दा ठूलो युवा जनसंख्या र प्रविधिप्रति प्रतिभा सम्पन्न ऊर्जा भएको देशका रूपमा भारत एआई युगको नेतृत्व गर्न तयार रहेको सन्देश एआई शिखर सम्मेलनले दिएका छन् ।