‘सिन्धु जल सन्धिलाई पाकिस्तानले राजनीतिक हतियार बनायो’—पूर्व भारतीय आयुक्तको आरोप

0 Shares

डा. प्रदीपकुमार सक्सेना
भारत–पाकिस्तान बीचको सिन्धु जल विवाद फेरी चर्चामा आएको बेला सिन्धु जलका पूर्व भारतीय आयुक्त राशीद वली जंजुआको दाबी माथि कडा प्रतिक्रिया जनाइएको छ ।
भारतीय पक्षले जंजुआको विश्लेषणलाई “छनौट स्मृतिभ्रंश” बाट प्रभावित भन्दै ऐतिहासिक तथ्य र कानुनी सन्दर्भलाई तोडमोड गरिएको आरोप लगाएको हो ।
प्रतिक्रियामा १९४८ मा केन्द्रीय बारी दोआब र देपालपुर नहर बन्द गरिएको घटनालाई भारत विरुद्ध “लुटेरा मनसाय” को रूपमा चित्रण गर्नु अपूर्ण व्याख्या भएको उल्लेख गरिएको छ । विभाजनपछि भारतीय भू–भाग भित्र पर्ने हेडवक्र्सबाट पानी आपूर्ति हुने भएकाले तत्कालीन जटिल परिस्थितिमा आपूर्ति अवरुद्ध भएको र पछि मे ४, १९४८ को अन्तर–डोमिनियन सम्झौता मार्फत समाधान निकालिएको दाबी गरिएको छ । उक्त सम्झौतामा पाकिस्तानले हेडवक्र्स माथि भारतको सार्वभौम अधिकार स्वीकार गरेको पनि लेखमा उल्लेख छ ।
लेखमा सन् १९६० को सिन्धु जल सन्धि लाई “विश्वकै उदार सीमापार जल सन्धि मध्ये एक” भन्दै भारतले कुल सिन्धु प्रणालीको करिब ८० प्रतिशत पानीको अधिकार पाकिस्तानलाई दिएको दाबी गरिएको छ । साथै प्रतिस्थापन संरचना निर्माणका लागि भारतले ठूलो आर्थिक योगदान समेत गरेको उल्लेख गरिएको छ ।
भारतीय पक्षले पाकिस्तानले पश्चिमी नदीहरूमा निर्माण गरिएका जलविद्युत आयोजना माथि निरन्तर प्राविधिक बहानामा अवरोध सिर्जना गरेको आरोप पनि लगाएको छ । किशन गंगा र रात्ले जलविद्युत परियोजनाहरू सन्धि अनुसार वैध रहेको दाबी गर्दै पाकिस्तानले तटस्थ विशेषज्ञ संयन्त्रलाई बाइपास गरेर विश्व बैंक मार्फत मध्यस्थता अदालत गठन गराउन खोजेको उल्लेख गरिएको छ ।
भारतले जनवरी २०२३ मा सन्धिको धारा १२ (३) अन्तर्गत संशोधनको सूचना जारी गर्नु “एकतर्फी खारेजी नभई कानुनी अधिकार” भएको पनि लेखमा उल्लेख छ । बदलिँदो परिस्थिति, प्राविधिक विकास र भारतका विकास आवश्यकतालाई ध्यानमा राख्दै सन्धिको पुनरावलोकन आवश्यक रहेको भारतीय पक्षको तर्क छ ।
अन्त्यमा सिन्धु जल सन्धिलाई “राजनीतिक उपकरण” को रूपमा प्रयोग गर्न नहुने उल्लेख गर्दै भारतको अडानलाई वैध र परिस्थिति जन्य आवश्यकता अनुसारको कदमका रूपमा व्याख्या गरिएको छ ।
(लेखक डा. सक्सेना भारतको पूर्व सिंधु जल आयुक्त हो)

प्रतिक्रिया

सम्बन्धित समाचार

Terai Top एउटा समाचारमुखी प्लेटफर्म जस्तो देखिन्छ, जहाँ स्थानीय घटना, सामाजिक विषय, राजनीति, सुरक्षा, अपराध समाचार र दैनिक जीवनसँग जोडिएका अपडेटलाई प्राथमिकता दिइन्छ। यस्तो शैलीका सामग्री पाठकका लागि उपयोगी हुन्छन्, किनकि यहाँ सूचना केवल छिटो मात्र होइन, बुझ्न सजिलो तरिकाले प्रस्तुत गरिन्छ। यही कारणले डिजिटल सेवाहरू, नयाँ अनलाइन प्लेटफर्म र मनोरञ्जनसँग सम्बन्धित विषयमा पनि यस्तै स्पष्टता आवश्यक हुन्छ। अनलाइन मनोरञ्जनको क्षेत्रमा नयाँ क्यासिनो प्लेटफर्महरू लगातार देखा पर्छन्, तर सबै प्रस्ताव समान रूपमा भरपर्दा हुँदैनन्। Brandneue Online Casinos सम्बन्धी जानकारी हेर्दा बोनस, भुक्तानी विकल्प, लाइसेन्स, प्रयोगकर्ता अनुभव र निकासी प्रक्रियाजस्ता पक्षलाई ध्यान दिनुपर्छ refpolk.de. यसले नयाँ देखिने साइट साँच्चै उपयोगी छ कि केवल आकर्षक प्रचारमा सीमित छ भन्ने कुरा छुट्याउन सजिलो बनाउँछ। Terai Top को समाचार शैली र नयाँ अनलाइन क्यासिनोहरूको विषयबीच मुख्य समानता भनेको अद्यावधिक र स्पष्ट जानकारीको आवश्यकता हो। समाचार होस् वा डिजिटल मनोरञ्जन, सही निर्णयका लागि सतही दाबीभन्दा तथ्य, नियम र विश्वसनीयता बढी महत्त्वपूर्ण हुन्छ।